با بررسی منطق قرآن مجید، درباره آفرینش انسان ها، چنین به نظر می رسد که هر انسانی مانند نباتات و حیوانات، دارای بذر و نطفه مخصوص به خود می باشد. به گونه ای که هر یک از این بذرها می تواند به سان یک مولکول نامریی تصور شود که هر یک حاوی هویت یک انسان است. این مولکول که قبل از ورود به دنیا، در حالت موت و عدم جنبش بوده است، در بدو ورود به دنیا، از ناحیه بین صلب و ترائب خارج شده، به قرار مکین منتقل می گردد تا محیطی امن و مناسب جهت بالیدن بیابد. همین مولکول نامریی است که در حین توفی انسان، توسط ملائکه، دریافت می گردد، و سرانجام در دل خاک، در بستر مردابی مساعد، جهت گذراندن مراحل جنینی، بار دیگر کشت می شود و برای بازخواست در نزد خدا محشور می گردد. به علاوه امکان رجعت این مولکول نامریی، در دنیا، از همان مجرای طبیعی (صلب و رحم) منتفی نبوده و آیاتی در قرآن موید این مطلب است. چنان که بعضی بازگشت ها با خواب مانیه تیسم قابل پی گیری است. امروزه برخی محققین در پی آنند که با در اختیار گرفتن DNA حیوانات و قرار دادن آن در مکان مستعد برای رشد، امکان آفرینشی شبیه به همان موجود اصلی را آزمایش و تجربه کنند. این مقاله درصدد است که جریان اصلی خلقت انسان را با توجه به آیات مربوط روشن سازد و از رهگذر آن، کیفیت و امکان رجعت انسان را گوشزد کند. سرانجام، جایگاه این گونه تلاش های علمی محققان علوم تجربی، را در حد امکان بررسی نماید.

اندیشه ورزی درباره اعجاز قرآن در گستره تاریخ اندیشه اسلامی، گفتمانی حول قرآن فراهم آورده است. در اینکه این گفتمان، چه نسبتی با خود گفتمان قرآن دارد؟ و آیا این گفتمان ادامه و بسط گفتمان قرآنی است یا از گفتمان قرآنی فاصله گرفته است؟ برخی تصور می کنند تفاوت مورد بحث فقط در سطوح ظاهری و در تفاوت های مفهومی و واژگانی است و «آیه» و «معجزه» به یک معنا و مدعا اشارت دارند. اما تحلیل و مقایسه مختصات دو گفتمان مذکور نشان می دهد حضور مسلط مفهوم آیه در قرآن و سیطره مفهوم معجزه در گفتمان پساقرآنی را نمی توان به تفاوت دو واژه مترادف فروکاست. تفاوت و تحول میان اندیشه قرآنی و پساقرآنی در باب اعجاز قرآن در حد تفاوت گفتمانی است. در جهان نگری قرآنی همه هستی حتی رخدادهای اعجازآمیز، آیه و نمود پروردگارست؛ اما گفتمان پساقرآنی، گفتمانی جدلی کلامی است که این شاخصه ممتاز آیت اندیشی قرآن را نمایندگی نمی کند. آیات در گفتمان قرآنی، کارکردی توحیدی دارند اما معجزات در گفتمان پساقرآنی، کارکردشان اثبات صدق نبی است و این، چرخش مهم و معناداری است.

اهمیت اعجاز و اعجاز تشریعی قرآن از میزان حضور و تاثیرگذاری قرآن در جامعه بشری قابل ارزیابی است و با توجه به توسعه روزافزون علوم، بررسی و تبیین اعجاز تشریعی قرآن امری ضروری است. البته پژوهش در مساله اعجاز قرآن دارای سابقه ای دیرینه است اما اعجاز تشریعی قرآن مورد توجه شایان نبوده، در حالی که قرآن کریم این مساله را مورد تاکید قرار داده است. با عنایت به اینکه این موضوع مساله ای میان رشته ای و دارای صبغه های کلامی و تفسیری است، در این مقاله راه های اثبات اعجاز تشریعی قرآن طی می گردد. نخست آنکه قوانین و شرایع قرآن دارای ویژگی های فرابشری و اعجازی است. دوم قوانین و شرایع قرآن متاثر از تورات نیست بلکه بر شرایع تورات فائق است و سوم آنکه شرایع قرآن از معایب و نارسایی های قوانین عرفی مبرا و وارسته است و با این همه توسط پیامبر اسلام (ص) که فردی «امی» و درس نخوانده بود، بیان شد و این دلیل واضحی بر اعجاز و الهی بودن قرآن است.

اعجاز قرآن کریم ابعادی دارد؛ یکی از آنها اعجاز تشریعی است؛ یعنی تحدی خداوند در مورد قرآن شامل نظام تشریعی (معارف اعتقادی و احکام) آن نیز می شود. درباره این بُعد از اعجاز قرآن به گستردگی دیگر ابعاد اعجاز قرآن، بحث نشده است. هدف این نوشتار، اثبات اعجاز قرآن در بُعد تشریع است که برای اثبات آن به روش تحلیلی و اسنادی به جامعیت و گستره معارف و احکام قرآن و قدرت انطباق بر مقتضیات زمان با حفظ اصول و قواعد نازل شده بر پیامبر6 استدلال شده است. در تبیین جامعیت قرآن، با بیان دیدگاه جامعیت مطلق نسبت به تمامی علوم الهی و بشری و دیدگاه جامعیت در امور مربوط به هدایت انسان ها، ایده سومی مطرح شده و آن اینکه مقصود از جامعیت قرآن، بیان اصول و قواعد راهگشا برای دستیابی انسان ها به علوم گوناگون است. برای اثبات این دیدگاه سوم، شواهد قرآنی و روایی و نیز مطالعه در گستره و قلمرو آیات قرآن ذکر شده است؛ در ضمن راز انطباق تشریعات قرآن بر مقتضیات زمان با پنج اصل (انطباق با فطرت، بیان اصول کلی و ماندگار، عناوین ثانویه، حجیت سنت پیامبر و معصومان7 و اصل اجتهاد) توضیح داده شده است. نتیجه اینکه این معارف هدایتی تنها از جانب خدا صادر شده است؛ زیرا بشر عادی بدون اتصال با وحی نمی تواند در ابعاد مختلف معارف اعتقادی در گستره ای عام از آغاز تا فرجام جهان و به کار گرفتن شیوه های مختلف در استدلال از آیات آفاقی و انفسی سخن بگوید و در همان حال در احکام حقوقی و اخلاقی آورنده تعالیمی جامع، فراگیر، قابل انطباق بر مقتضیات همه زمان ها باشد.

ابن سکیت اهوازی از امام رضا (ع) سوالاتی درباره اختلاف ماهوی معجزات انبیا کرده است. در این نوشتار دیدگاه آن بزرگوار درباره شرایط متغیر زمان و اینکه باید معجزه متناسب با آن شرایط باشد، مورد بررسی قرار می گیرد. بر حسب شرایط متغیر زمان، معجزه حضرت موسی ابطال سحر ساحران، و معجزه عیسی درمان بیماران و زنده کردن مردگان و معجزه پیامبر اسلام (ص)، قرآن بود. قرآن معجزه ای است باقی و جاودانی و کلامی است که همواره پاسخگوی عقول پیشرفته و مترقی انسانهاست.

مساله اعجاز ارتباط نزدیکی با اثبات نبوت انبیا دارد و نیز از بحث های کلامی مهم در زمینه علوم قرآن است. در طول تاریخ نیز علما و اندیشمندان بسیاری درباره آن قلم فرسایی کرده اند و وجوه اعجازی مختلفی برای قرآن برشمرده اند، از جمله: اعجاز بیانی، اخبار غیبی، و اعجاز علمی. در تعریف اعجاز همه اتفاق نظر دارند که مفهوم عجز و ناتوانی در آن نهفته است. اما نکته ای که در این میان مغفول مانده، عامل عجز است که اگر به درستی تبیین شود، وجه اصلی اعجاز قرآن نیز مشخص می شود. در این نوشتار ابتدا عناصر و ویژگی های ناتوان کننده مشترک در بین قرآن و دیگر معجزات پیامبران را تحلیل می کنیم و سپس تعریف اعجاز و اهداف معجزات را بازنگری می کنیم و تقسیم بندی جدیدی از انواع اعجاز به دست می دهیم. بدین منظور در بخش ابتدایی اقوال علمای سلف و دیدگاه های آنها را بیان می کنیم و در بخش دوم، علاوه بر نقد دیدگاه آنها به اثبات ادعای خود، با توجه به آیات قرآن و استدلال های منطقی می پردازیم. به نظر می رسد تنها وجه اعجاز قرآن این است که قرآن علم خدا است و علم خدا با علم بشر تفاوت اساسی دارد و اگر برخی از علما وجه اعجاز قرآن را فصاحت و بلاغت و اخبار غیبی و اعجاز علمی گرفته اند اینها در عرض وجه اصلی قرار دارد. زیرا متکلم قرآن حکیم علی الاطلاق است و طبیعی است که قرآن این ویژگی های ظاهری و ثانوی را داشته باشد.

1قرآن حاوی ارزش های دینی برای تعالی انسان به سعادت است. مدعا این است که آموزه های قرآنی همچنانکه بن مایه ارزش های دینی است؛ با بهترگزینی از آن می توان روش اثبات عقاید دینی را استخراج نمود. این پژوهش می کوشد با روش توصیفی تحلیلی و با بهترگزینی از آموزه های قرآنی، روش اثبات عقاید دینی را با رویکرد تجارت و با بهره گیری از قالب های هنری استخراج نماید. بر مبنای آیات، سِیر روش بدین صورت تعریف شد که پیش مقدمه نهادینه سازی ارزش های دینی در تاجر 1- کسب معرفت نفس(شناخت استعداد، ظرفیت ها، ابعاد وجودی و موقعیت انسان در جهان هستی)؛2-کسب بینش توحیدی(شناخت مبدأ و نسبت خود با خالق هستی)؛ 3-معادباوری(شناخت مقصد و ترسیم مسیر سعادت در جهان هستی) است. پس از تحقق این سه مرحله، اعتقادات باید از طریق استدلال عقلی و علمی اثبات شود و رسوخ پیدا کند که در این حالت زمینه پذیرش صفات حسنه در تاجر تسهیل می شود.